Přejít na obsah

Odwrotne obciążenie w budownictwie

Geneza

1 stycznia 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 1 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2024), zwana dalej: „ustawą zmieniającą”. Ustawa ta wprowadziła szereg zmian w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2016 r. poz. 710, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą o VAT”.

Zmieniono art.17 określający podmioty uznawane za podatnika w określonej transakcji. Zmianie uległ także zapis załącznika 11 (dot. wykazu towarów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 7). Dodano też załącznik 14 (dot. wykazu usług, o których mowa w art.17 ust.1 pkt 8).

Celem wprowadzenia ustawy jest uszczelnienie systemu podatkowego VAT i poprawa ściągalności podatku.

Nie zmienił się moment powstania obowiązku podatkowego ale zmienił się podmiot zobowiązany do rozliczenia podatku.

W wyniku nowelizacji art. 17 ust. 1 pkt 8 i dodania ust. 1h do art. 17 ustawy o VAT podatnikami z tytułu świadczenia robót budowlanych są nabywcy usług, w przypadku spełnienia łącznie 4 następujących warunków:

  • świadczona usługa należy do robót budowlanych wymienionych w poz. 2–48 zał. nr 14 do ustawy o VAT,
  • usługodawcą jest podatnik, o którym mowa w art. 15, u którego sprzedaż nie jest zwolniona od podatku na podstawie art. 113 ust. 1 i ust. 9,
  • usługobiorcą jest podatnik, o którym mowa w art. 15, zarejestrowany jako czynny podatnik VAT,
  • usługodawca świadczy usługę jako podwykonawca.

 

Od stycznia 2017 roku płatnicy, po uwzględnieniu statusu odbiorcy, fakturują usługę budowlaną w następujący sposób:

  • dla osoby fizycznej nie prowadzącej działalności gospodarczej– tzw. „faktura krajowa” – wystawiana na zasadach ogólnych. Obowiązek podatkowy u sprzedawcy powstaje z datą wykonania usługi.
  • Dla inwestora generalnego– tzw. „faktura na usługi budowlane”. Moment obowiązku podatkowego powstaje z datą wystawienia faktury. Faktura nie może być wystawiona później niż 30 dni od wykonania usługi.
  • Dla głównego wykonawcy, płatnik podatku VAT– tzw. „faktura na usługi budowlane z odwrotnym obciążeniem”. Obowiązek zapłacenia podatku VAT został przerzucony na odbiorcę.

Praktyka gospodarcza

Po wprowadzeniu zmian przedsiębiorcy napotkali szereg problemów praktycznych oraz wątpliwości interpretacyjnych.

Wśród wszystkich najczęściej wymieniane to :

a) Definicja podwykonawcy

Ustawa VAT nie definiuję tego pojęcia, należy więc interpretować je posługując się powszechnym znaczeniem wynikającym z wykładni językowej.

podwykonawca – to firma lub osoba wykonująca pracę na zlecenie głównego wykonawcy”

Sprawa staję się dużo bardziej skomplikowana w przypadku tworzenia i rozliczania przez firmy konsorcjów wykonujących zlecenia budowlane.

Ministerstwo wyjaśniło, że w zależności od przyjętych rozwiązań uczestnicy konsorcjum są podwykonawcami lidera lub bezpośrednim wykonawcą wobec zamawiającego. Ministerstwo tłumaczy, że jeśli z zapisów umowy konsorcjum wynika, że każdy z konsorcjantów ma do zrealizowania określony zakres robót budowlanych, realizacje te roboty bezpośrednio na rzecz inwestora, rozlicza się z wykonanych robót z inwestorem odrębnie, to należy uznać, że każdy z konsorcjantów jest bezpośrednim wykonawcą usług zleconych przez inwestora. Nie ma w tym przypadku zastosowania mechanizm odwróconego obciążenia i będą miały zastosowanie reguły ogólne. Każdy z podatników wystawi fakturę z kwotą VAT i rozliczy go w swojej deklaracji.

W innym przywoływanym przez resort przykładzie jeden z konsorcjantów reprezentuje całe konsorcjum przed inwestorem – w kontaktach biznesowych jest on podmiotem, który wystawia faktury za zrealizowane przez konsorcjum usługi, odpowiada za jakość i terminowość wykonanych usług, przyjmuje zapłatę, tj. pełni rolę lidera konsorcjum. W tym przypadku, jak wyjaśnia ministerstwo, pozostali konsorcjanci powinni zastosować odwrotne obciążenie, tj. wystawić fakturę bez VAT.

Ministerstwo zastrzega, że każde z konsorcjów ma w praktyce biznesowej indywidualny charakter, dlatego ocena pod kątem obowiązku rozliczenia VAT od wykonywanych przez jego członków usług powinna odbywać się w oparciu o analizę całokształtu okoliczności występujących w każdej konkretnej, indywidualnej sytuacji.

b) Usługa kompleksowa – dostawa towarów wraz z instalacją lub montażem

W takiej sytuacji pomimo wykonania obu czynności w ramach jednego kontraktu (np. rozbiórka budowli wraz z usługą transportu) trzeba stosować zasady opodatkowania właściwe dla każdej usługi z osobna albo tylko dla tej, która ma główne znaczenie. Zdarza się, że  podwykonawcy proponują generalnym wykonawcom dzielenie świadczenia na dostawę materiałów (ze standardowym rozliczeniem VAT) i usługę budowlaną (z odwróconym VAT).

c) Płynność finansowa

Brak obowiązku doliczenia VAT do usług sprzedawanych przez podwykonawców oznacza konieczność czasowego finansowania podatku płaconego w cenie nabywanych towarów i materiałów. Przedsiębiorca może wystąpić do urzędu skarbowego o zwrot w terminie 60 dni , ale wiążę się to z prawdopodobną kontrolą podatkową i wydłużeniem czasu zwrotu zapłaconego już podatku VAT.

Więksi przedsiębiorcy starają się wydłużać terminy płatności za towary zakupione u dostawców. Pojawiają się też pomysły na dzielenie lub tworzenie nowych podmiotów gospodarczych. Jeden  specjalizujący się tylko w usługach bez VAT , drugi sprzedaje materiały budowlane z podatkiem VAT.

Niektórzy podatnicy w materiały budowlane zaopatrują się w UE, płacąc w ostatecznym rozrachunku kwotę netto.

d) Klasyfikacja świadczonych usług ( PKWiU)

Podatnicy, nie mając pewności co do klasyfikacji świadczonych przez siebie usług, mają możliwość wystąpienia o opinię do Urzędu Statystycznego w Łodzi . Praktyka pokazuje jednak, że taka opinia może być w praktyce niewiele warta z punktu widzenia celu, jaki wiele podmiotów chciałoby osiągnąć. Co bowiem kluczowe, wydając swoją opinię GUS nie uwzględnia specyfiki VAT –  pojęcie usług kompleksowych, a więc usług składających się z szeregu świadczeń cząstkowych, w tym świadczenia głównego, traktowanych na gruncie VAT jako jedna usługa – jest mu nieznane. Praktyka rynkowa pokazuje, że przedsiębiorcy coraz częściej występujący o takie opinie powinni mieć na uwadze, że nie są one wiążące dla organów podatkowych i mogą zostać przez GUS zmienione. Dlatego po uzyskaniu opinii klasyfikacyjnej warto również wystąpić do dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego, która może się okazać przydatna zwłaszcza w razie ewentualnej kontroli podatkowej.

Pozytywne skutki wprowadzonych rozwiązań

  • Poprawa płynności finansowej generalnych wykonawców, który otrzyma od podwykonawców faktury bez VAT. Będzie więc ponosić koszty netto swoich usług.
  • Uszczelnienie systemu podatkowe oraz ograniczenie nadużyć i oszustw w tej dziedzinie.

Negatywne skutki wprowadzonych rozwiązań

  • Pogorszenie się sytuacji finansowej – płynności finansowej wielu małych i średnich firm budowlanych. Wiele firm próbuje przerzucać koszty wynikające z mechanizmu odwrotnego obciążenia na inwestorów prywatnych oraz publicznych , co powoduje wzrost cen. Pogorszenie się sytuacji finansowej małych i średnich firm spowodował spadek ich liczby w przetargach publicznych na rzec firm dużych. Rosnąca liczba firm zaopatrujących się w materiały budowlane poza granicami Polski spowodowała pogorszenie się sytuacji lokalnych producentów i hurtowników.
  • Problemy interpretacyjne ( podwykonawca, usługa kompleksowa, klasyfikacja świadczeń) wprowadzają niepewność co do sposobu rozliczeń między podmiotami gospodarczymi, narażając je na realne ryzyko nieprawidłowości podatkowych oraz sankcje karne.
  • Wzrost kosztów obsługi prawno-podatkowej wymuszona koniecznością analizowania przepisów , występowaniem o indywidulane interpretacje podatkowe, dzielenie podmiotów, tworzenie nowych itp.
  • Wzrost wniosków o zwrot podatku VAT, większa liczba kontroli podatkowych, wydłużenie czasu oczekiwania na zwrot podatku.

Podsumowanie

Po przeanalizowaniu skutków wprowadzonych rozwiązań i czasie, jaki minął od wprowadzenia zmian, można pokusić się o stwierdzenie, że odwrotne obciążenie przyniosło gospodarce więcej szkód niż pożytku. Wprowadzone zmiany mają niekorzystny wpływ na sytuację finansową przede wszystkim małych i średnich firm budowlanych. Spadły obroty hurtowni budowlanych zlokalizowanych w województwach przygranicznych na południowym zachodzie kraju. Rosnące koszty działalności gospodarczej firmy starają się przerzucać na inwestorów, co ma wpływ na wzrost cen usług budowlanych. Piętrzą się problemy, od jakich usług i kiedy stosować procedurę odwrotnego obciążenia. Wzrosły koszty obsługi prawno-podatkowej związane z koniecznością interpretacji niedoprecyzowanych przepisów podatkowych oraz koniecznością dostosowania istniejących już umów do obecnych warunków. Nieprawidłowe rozliczenie transakcji objętych przepisem może narazić przedsiębiorców na dodatkowe koszty i sankcje karne.

Z zapowiedzi Ministerstwa Finansów wynika, że wraz z początkiem 2019 r. możemy spodziewać  się likwidacji odwrotnego obciążenia w branży budowlanej w związku z wprowadzeniem mechanizmu podzielonej płatności w VAT (split-payment).

Powrót do NEWSROOM

Nasza wizja

Dzięki wieloletniemu doświadczeniu zapewniamy naszym klientom profesjonalną obsługę oraz dokładność. Oferujemy również doradztwo ze strony naszego zespołu. Naszym głównym celem jest nawiązanie współpracy partnerskiej, która będzie satysfakcjonująca dla naszych klientów.

VGD Group

Jesteśmy międzynarodową firmą świadczącą usługi w zakresie księgowości, audytu, podatków, kadr i płac oraz doradztwa biznesowego.

Nexia International

VGD jest aktywnym członkiem prestiżowej grupy NEXIA. Dzięki temu możemy świadczyć nasze profesjonalne usługi na całym świecie.

nexia_logo-200×77-1-copy-200×77